Categories
Pages
Your shopping cart is empty.
Menu
Foto

Toen halverwege de jaren 80 de cd zijn opmars maakte, leek het al snel helemaal gedaan te zijn met vinyl. Er waren zeker nog wat koppige muziekliefhebbers die zich er aan vasthielden, maar het mocht niet baten. Langzamerhand werden er nauwelijks nog releases gedaan op het zwarte goud. Zilver was alles nog dat blonk.

Nederland was hier zelfs voorloper in en was het eerste land waarin vinyl van het podium verdween en vrijwel volledig werd vervangen door cd’s. Het was op een gegeven moment dus gewoonweg niet meer mogelijk om een nieuw album op vinyl te kopen. Nederlanders kochten massaal cd-spelers en legden zeker 40 gulden neer om een album op cd te kopen, waar een LP hooguit zo’n 24 gulden kostte.

Veel vinylfabrieken sloten uiteindelijk de deuren of ze werden overgenomen voor kleine prijsjes door kleine ondernemers die zich bijvoorbeeld richtten op het persen van dance 12 inches. In bepaalde scenes werd vinyl dus nog wel wat in leven gehouden, maar dat was verwaarloosbaar en voor de massa uiteindelijk niet meer zichtbaar. Zelfs in de dance scene kwamen door de tijd andere methodes van DJ-en in dit digitale tijdperk en ook daar verdween vinyl grotendeels. 
Voor de langspeelplaat was het doek al eerder volledig gevallen. Of toch niet helemaal?

Hoewel de grote massa muziek alleen nog van cd speelde en vele releases niet meer uitkwamen op vinyl, bleef er toch een hele kleine markt over voor vinyl. Er bleven in zeer kleine oplages albums uit komen op vinyl. Ook bleven bepaalde artiesten een voorkeur hebben voor vinyl. Denk bijvoorbeeld aan Pearl Jam, dat met hun nummer ‘Spin the Black Circle’ een ode gaf aan de inmiddels klassieke geluidsdrager. Hun albums bleven ook op vinyl uitkomen, ook al waren die oplages veel kleiner dan die van de cd.

En zo bleef vinyl op de achtergrond aanwezig bij een kleine groep liefhebbers. Je zou kunnen zeggen dat dit het waakvlammetje is geweest dat gedurende de jaren 90 en tot aan de huidige vinyl revival het zwarte goud op kleine schaal in leven heeft gehouden.

Maar hoe kan een geluidsdrager die door de massa in de steek is gelaten dan ineens weer zo aan populariteit winnen? De meningen zullen er vast verdeeld over zijn, maar ik heb hier de volgende verklaring voor.

De komst van de cd luidde het digitale tijdperk in voor muziek. Muziek kon nu worden omgezet in eentjes en nulletjes (en andersom). Uiteindelijk leidde dit ertoe dat de gevestigde muziekdragers niet langer noodzakelijk waren. Als je maar een medium had om de digitale file op op te slaan dan had je de beschikking over de muziek. Uiteindelijk kon je muziek afspelen zonder ook maar iets in handen te hebben.

Die ontwikkeling is vrij snel gegaan. Het gevolg van dit alles is ook dat muziek langzamerhand is verworden tot een wegwerpobject. Van een waardevol iets dat je op een geluidsdrager kon kopen om in je bezit te hebben en te koesteren, werd muziek iets wat je van de straat kan rapen en als je het niks vindt dan gooi je het gewoon weg.

Op die manier wordt muziek in feite behandeld als zijnde waardeloos. Maar wíl je dat een kunstuiting waar een artiest dagen, weken of maanden aan heeft gewerkt en zijn ziel en zaligheid in heeft gestoken wordt behandeld als een waardeloze prul?
Een groot deel van het publiek hecht er waarschijnlijk geen grote waarde aan. Echter als (onbewuste) tegenreactie op het grote nikserige gevoel dat een wegwerpprul achterlaat, is er bij een bepaalde groep een gevoel ontstaan dat iets dat waardevol is voor ons, zoals bepaalde muziek, ook als zodanig behandeld moet worden: met zorg en respect.

Daarnaast is er het (onbewuste) verlangen om datgene waar we van houden ook in zijn volledigheid te beleven. Muziek is nu juist zoiets waar je van kunt houden en dat je in zijn volledigheid wilt beleven.

Laat vinyl nu precies datgene zijn dat aan deze beide punten voldoet.
Vinyl verlangt namelijk van je dat je er met zorg mee omgaat. Doe je dat tenslotte niet dan kan je plaat beschadigen, met als direct gevolg dat de weergavekwaliteit van de muziek er op achteruit gaat. Dit geldt trouwens ook voor de grote kartonnen hoes, het artwork dat bij de muziek hoort. Ook dat wordt minder mooi als je er niet netjes mee omgaat, net als de vaak kwetsbare bedrukte binnenhoes. Het materiaal verlangt dus eigenlijk van je dat je er net zo mee omgaat als je met de muziek zelf zou moeten doen.

Wat betreft de beleving brengt vinyl ook het maximaal haalbare. De meesten denken dan als eerste aan de grote hoes, die ervoor zorgt dat het artwork op een behoorlijk formaat weergegeven wordt, maar dat is niet het enige. Het opleggen van een plaat is namelijk een soort ritueel, wat misschien niet altijd heel bewust wordt ervaren, maar waarschijnlijk toch het belangrijkste deel is van de vinylbeleving. 

Allereerst begint dat al met het bladeren door je fysieke muziekcollectie en het uitkiezen van een album dat je wil luisteren. Vervolgens geeft zo’n grote hoes die je helemaal kunt bekijken een extra dimensie aan het opzetten van muziek. Ook de handelingen die horen bij het opzetten dragen een flink steentje bij. Eerst een binnenhoes uit de buitenhoes halen, dan de LP er zodanig uithalen dat je geen groeven aanraakt, kijken welke kant je boven legt en dan de plaat neerleggen op je platenspeler. Het schoonmaken van de plaat met een borsteltje terwijl hij draait, het plaatsen en laten zakken van de naald, het tikje van het contact van de naald met de plaat, het zijn allemaal handelingen die deel uitmaken van de vinylbeleving. 

Het is een groot aantal handelingen, een stuk meer dan wanneer je een cd opzet, waardoor je meer betrokken bent bij het proces van het opzetten van muziek, wat een soort aanloop geeft naar de muziek zelf. Uiteraard gaat dit bij de ervaren vinyldraaier allemaal snel en in vloeiende handelingen, maar je kan er nooit omheen dat het bijdraagt aan het geheel van de beleving.

Vervolgens kun je ook echt zien wat er gebeurt: er draait een schijf met groeven erin waar een naald opstaat die de muziek ‘leest’. Ook deze zichtbaar analoge manier van muziek weergeven speelt een belangrijke rol, ook al zal je daar vrijwel nooit bewust bij stil staan.

Natuurlijk moet zo’n plaat aan het einde van een kant worden omgedraaid, wat je goed bij de les houdt. Je moet een deel van de handelingen dan opnieuw uitvoeren. Goed samengestelde albums hebben dan ook twee keer een opener en een afsluiter, namelijk zowel op de A als de B kant. Uiteraard geeft dit een geheel andere draai aan een album dan wanneer je hem bijvoorbeeld van een cd afspeelt of streamt.

Kortgezegd zijn naar mijn idee de behoefte aan betrokkenheid bij en beleving van het opzetten en afspelen van muziek de belangrijkste factoren voor de huidige populariteit van vinyl. Dit in combinatie met het opnieuw waarderen van muziek en daardoor indirect de maker ervan door er met zorg en respect mee om te gaan.

Nu zullen sommige lezers van dit artikel wel denken: “En hoe zit het dan met de geluidskwaliteit?” Ik ben van mening dat hierover altijd te twisten valt en dat dit waarschijnlijk maar weinig van invloed is geweest op  de huidige populariteit van vinyl.

Paul (Sounds for Sure)



| More

 
 
 
 
 
 
 

Sounds for Sure • Wilgenhof 12 • 3355PA Papendrecht • The Netherlands